FAQ

Wszystko co warto wiedzieć o LPG

Każdy, kto interesuje się instalacjami gazowymi w samochodach, ma w zanadrzu pytania, które domagają się odpowiedzi. Na ten temat możemy mówić bez przerwy – oto co znaczy wieloletnie doświadczenie i pasja ALEX.

Nasi eksperci odpowiedzieli na najpopularniejsze pytania, takie jak: czy montaż instalacji LPG się opłaca, jak szybko zwróci się koszt instalacji autogazu, ile kosztuje zestaw LPG, czy samochód straci na mocy po zamontowaniu autogazu? Te i inne przydatne informacje znajdziesz poniżej. Pamiętaj – jeśli mimo wszystko nie dowiesz się tego, na czym Ci zależy – skontaktuj się z nami. Poinformujemy, wytłumaczymy, pomożemy.

  • Co trzeba wiedzieć o samochodowej instalacji LPG?

    Instalacje gazowe na polskim rynku są znane i popularne od początku lat 90-tych XX wieku. Od tamtego czasu technologia poszła do przodu i problemy, które kiedyś dotyczyły autogazu, dziś już nie istnieją. Pozostają jednak w powszechnej świadomości – w sferze mitów i legend. Z tego powodu kierowcy wciąż mają wiele wątpliwości. Warto je rozwiać przed podjęciem decyzji o montażu autogazu w swoim aucie.

    Przede wszystkim trzeba pamiętać, że jazda na gazie jest opłacalna. LPG jest blisko o połowę tańsze niż benzyna lub diesel. Dzięki temu prędzej lub później koszt montażu instalacji zwróci się z nawiązką. Poza tym mając do dyspozycji pełne baki – gazu i innego paliwa – można bez dodatkowego tankowania pokonać naprawdę duży dystans. To fakty, które mogą być podstawą do decyzji o montażu LPG. O szczegółach informujemy w każdym miejscu na naszej stronie www. Możesz też skontaktować się bezpośrednio z naszymi doradcami. Zapraszamy.

  • Czy jazda na autogazie jest ekologiczna?

    LPG to najczystsze paliwo kopalne. Spaliny autogazu zawierają od 10 do 15% mniej dwutlenku węgla, o 20% mniej tlenku węgla, od 55 do 60% mniej węglowodorów, niż spalana benzyna czy diesel. Ślad węglowy LPG jest o 20% niższy niż oleju opałowego i o 50% niższy w porównaniu do węgla. Gaz nie ma w swoim składzie benzenu, związków ołowiu i siarczanów. Wybór LPG jako napędu w aucie to wyraz dbałości o zdrowie i środowisko naturalne.

  • Czy warto zamontować instalację LPG/CNG nawet przy niewielkich przebiegach?

    Inwestycja w autogaz jest faktycznie opłacalna, nawet w przypadku niewielkich miesięcznych przebiegów (poniżej 1500 km). Odpowiedź może być więc tylko jedna i zdecydowana: tak, warto zamontować instalację LPG/CNG. Wydatki jakie poniesiesz, zawsze się zwrócą. W zależności od ilości przejechanych kilometrów, zwrot nastąpi wcześniej czy później. To wyłącznie kwestia czasu. Opracowaliśmy bardzo pomocny kalkulator, który na podstawie średniego spalania benzyny i średnich miesięcznych przebiegów wyliczy jak szybko zwróci się koszt montażu instalacji LPG w Twoim przypadku.

  • Ile gazu spala benzynowy silnik samochodowy?

    Zazwyczaj samochód zużywa między 15 a 20% więcej gazu niż benzyny. To wynika z różnicy masy paliw w stosunku do ich objętości. Optymalnie skalibrowana instalacja ALEX OPTIMA spala średnio tylko 10-15% więcej LPG niż benzyny. To wszystko nie zmienia faktu, że oszczędności wynikające z jeżdżenia na gazie wynoszą nawet do 50% przy każdym tankowaniu. Porównując wartość energetyczną paliw według ich wagi, dowiesz się, że kilogram propan-butanu jest bardziej wydajny energetycznie, niż kilogram benzyny (choć niestety tankujemy w litrach, a nie kilogramach – stąd różnice).

  • Czy przed założeniem instalacji gazowej w samochodzie trzeba sprawdzić stan silnika?

    Przed konwersją na zasilanie LPG koniecznie sprawdź, czy silnik Twojego auta jest w pełni sprawny – dopilnuj, by stan techniczny auta był nienaganny. Weź pod lupę i silnik (głowicę, zawory, tłoki), i jego osprzęt (gaźnik, zapłon, świece itd.). Jeśli dotychczas odkładałeś jakiekolwiek naprawy, dokończ je jeszcze przed wizytą w warsztacie gazowym. Mimo że z przygotowaniem samochodu mogą wiązać się dodatkowe koszty, pamiętaj, że montaż instalacji LPG jest ingerencją w oryginalny układ auta. Warto dopilnować, aby „pacjent” był w pełni zdrowy przed tym zabiegiem. Jeśli regularnie dbasz o samochód, świetnie – Twoje auto jest gotowe na LPG.

  • O czym trzeba pamiętać użytkując samochodową instalację gazową?

    Aby silnik przestawiony na zasilanie gazem prawidłowo pracował, trzeba utrzymywać w odpowiednim stanie układ elektryczny niskiego i wysokiego napięcia. Oprócz tego, raz w roku lub co 10 tys. km należy wykonać przegląd instalacji LPG, który obejmuje diagnostykę komputerową oraz wymianę filtrów gazowych fazy lotnej i fazy ciekłej. Warto też wykonywać częstsze przeglądy układu zapłonowego (kontrolę świec i przewodów wysokiego napięcia) i kontrolę luzów zaworowych (średnio co 50 tys. km).

  • Czy instalacja LPG niszczy silnik?

    Dobrze dobrana i poprawnie zamontowana w sprawnym technicznie samochodzie, instalacja gazowa nie niszczy silnika, podobnie jak sprawna instalacja elektryczna nie powoduje pożaru domu. Ponadto paliwo LPG ma wyższą liczbę oktanową (100-110), niż benzyna (95), co zmniejsza niebezpieczeństwo pojawienia się spalania stukowego.

    Sytuacje, w których instalacja może mieć negatywny wpływ na inne podzespoły zachodzą głównie wtedy, gdy instalacja nie została zamontowana w specjalistycznym warsztacie lub gdy złożono ją z komponentów pochodzących z różnych źródeł. Nie warto tutaj oszczędzać – choć oferty osób niespecjalizujących się w montażu instalacji gazowych mogą kusić niskimi cenami. Skorzystanie z którejś z nich zemści się w przyszłości koniecznością częstego przeprowadzania kosztownych napraw. Dlatego najlepiej zdecydować się na usługi profesjonalnego warsztatu zajmującego się głównie instalacjami LPG/CNG.

  • Jakie znaczenie ma wybór warsztatu, w którym zamontuję instalację?

    Wybór warsztatu jest kluczowy. Tylko doświadczeni specjaliści poprawnie zamontują i skonfigurują instalację. Dopiero połączenie najlepszych jakościowo produktów i fachowej pracy montażystów gwarantuje realne oszczędności i zadowolenie z użytkowania autogazu. Warto pamiętać, że problemy trapiące auta na LPG, wynikają głównie z błędów popełnionych przez montażystów. Dlatego szukając warsztatu, bierz pod uwagę tylko te, które mają uprawnienia (homologację producenta) i wzorową praktykę montażową.

  • Kto przekazuje dokumenty instalacji potrzebne do wpisania w dowodzie rejestracyjnym?

    Komplet wymaganych dokumentów, czyli wyciąg z homologacji, fakturę, certyfikat na zbiornik gazu, książkę gwarancyjno-przeglądową, powinien dostarczyć montażysta. Właśnie dlatego warto skorzystać z usług rekomendowanego warsztatu. Na przykład: wszystkie zakłady montażu współpracujące z ALEX mają uprawnienia do montażu instalacji minimum jednego producenta (czyli aktualny wpis do ITS). To daje gwarancję, że w takim warsztacie otrzymasz wszystkie dokumenty potrzebne do dokonania wpisu w dowodzie rejestracyjnym.

  • Jakich dokumentów potrzebuję i ile mam czasu od zamontowania na zarejestrowanie instalacji?

    Do zarejestrowania instalacji LPG w Wydziale Komunikacji trzeba mieć ze sobą fakturę za montaż instalacji (powinien być na niej wpisany nr VIN i nr rejestracyjny pojazdu), wyciąg ze świadectwa homologacji sposobu montażu instalacji, dowód rejestracyjny i kartę pojazdu (jeśli została wydana). Na wpisanie instalacji LPG do dowodu rejestracyjnego jest 30 dni od wystawienia świadectwa homologacji sposobu montażu instalacji.

  • Czy jest możliwe przeniesienie używanej instalacji gazowej do innego auta?

    To jest niemożliwe i zakazane prawem. Sejm w 2005 r. zdecydował o zakazie wykorzystywania używanych elementów instalacji gazowych do ponownego montażu.

  • Kończy się 10-letni okres legalizacji zbiornika LPG. Co zrobić?

    Skoro kończy się termin dopuszczenia zbiornika LPG do eksploatacji, trzeba jechać do specjalistycznego zakładu/warsztatu, który wykona rewizję wewnętrzną zbiornika i hydrauliczną próbę ciśnieniową. Jeżeli wynik badania będzie pozytywny, wówczas zostanie wystawiony protokół z badania i decyzja administracyjna zezwalająca na dalszą eksploatację. Pamiętaj, że niektóre zbiorniki nie podlegają ponownej legalizacji. W takim przypadku wymień zbiornik na nowy.

  • Nie mogę znaleźć atestu na zbiornik LPG, a bez niego nie zrobię badania technicznego. Czy wydawane są duplikaty?

    Badanie techniczne zbiornika jest ważne 10 lat od daty produkcji. Duplikat można uzyskać jedynie dopóki nie minie okres ważności. Żeby go zamówić, trzeba najpierw sprawdzić na tabliczce znamionowej (znajdującej się na każdym zbiorniku) nazwę producenta, numer fabryczny, wymiary zbiornika (pojemność i średnicę), datę produkcji / datę ważności badania technicznego, numer homologacji (67R-) i Dopuszczenie Transportowego Dozoru Technicznego (znak TDT). Duplikat można zamówić bezpośrednio w urzędzie Transportu Dozoru Technicznego – [INSTRUKCJA].

  • Czy LPG obniża moc silnika i pogarsza osiągi auta?

    Kiedyś, gdy w autach były montowane instalacje gaźnikowe (I generacji), lub archaiczne instalacje II generacji, rzeczywiście spadek mocy samochodu był faktem. Jednak to już zamierzchła przeszłość. Obecnie stosowane rozwiązanie – sekwencyjny wtrysk gazu – zapewnia praktycznie taką samą dynamikę i parametry jazdy, jak zasilanie benzynowe. W teorii spadek mocy po instalacji LPG wynosi maks. 3%, w praktyce kierowca nie odczuwa w realnej jeździe utraty mocy, ani przyspieszenia.

  • Jak szybko samochód przełącza się z benzyny na gaz?

    Dużo zależy od temperatury otoczenia, właściwości silnika i jego prędkości rozgrzewania płynu chłodniczego. Po uruchomieniu silnik zawsze pracuje na benzynie. Na gaz przełącza się dopiero po osiągnięciu odpowiedniej (ok. 30°C) temperatury płynu w układzie chłodzenia silnika, który to jest wykorzystywany do ogrzewania reduktora (zmieniającego stan skupienia gazu z ciekłego na lotny). Zwykle następuje to po przejechaniu kilkuset metrów. Inaczej jest po zatrzymaniu i ponownym uruchomieniu rozgrzanego silnika. Wtedy silnik przełącza się na zasilanie LPG od razu.

  • Obawiam się, że podczas przełączania zasilania na LPG odczuję szarpnięcie. Czy to prawda?

    Nie. Jeśli instalacja autogazu jest prawidłowo zamontowana i wyregulowana, to przełączanie paliw odbywa się automatycznie i jest nieodczuwalne dla kierowcy oraz pasażerów.

  • Czy instalacja LPG jest w 100% bezpieczna?

    Mimo że gaz to substancja łatwopalna, instalacja gazowa jest jednym z najbezpieczniejszych układów w samochodach. Dlaczego? Restrykcyjne normy i technologia przewidują zabezpieczenia na wyższym poziomie, niż zabezpieczenia benzynowego układu paliwowego w standardowym aucie. Zbiorniki wytrzymują dużo więcej, niż mogą przynieść typowe sytuacje drogowe. Panujące stereotypy i mity zostały już wielokrotnie obalone – instalacje LPG są naprawdę bardzo bezpieczne, nie tylko w teorii, lecz również w praktyce. Należy pamiętać o wybieraniu homologowanych, wysokiej jakości produktów, oraz korzystać z usług profesjonalnych warsztatów specjalizujących się w montażu instalacji LPG.

  • Czy zdarza się, że zbiorniki wybuchają?

    Butle z LPG nie wybuchają. To jeden z mitów związanych z samochodowymi instalacjami gazowymi. Zbiorniki na gaz są skonstruowane tak, aby ich rozerwanie było niemożliwe. Są wykonane z bardzo grubej blachy, mają dodatkowo wzmocnione dennice i szereg zaworów gwarantujących bezpieczeństwo całego układu. Przypadki wybuchu czy spłonięcia auta, o których czasem jest głośno w mediach, wynikają z uszkodzeń układów zasilania benzynowego, a nie gazowego.

  • Czy obsługa auta zasilanego LPG jest skomplikowana?

    Obsługa jest bardzo prosta, sprowadza się do… tankowania autogazu. Odpowiednio zamontowana i wyregulowana instalacja LPG jest bezobsługowa z punktu widzenia kierowcy. Jest tylko jeden dodatkowy przełącznik na desce rozdzielczej, który informuje na jakim paliwie aktualnie jedziesz oraz ile gazu masz w zbiorniku. Pamiętaj, że dzisiejszą instalacją steruje elektronika. To ona odpowiada za moment przełączenia zasilania na autogaz i wszystkie pozostałe parametry pracy silnika.

  • Jak LPG wpływa na silnik samochodu?

    Musisz wiedzieć, że LPG to paliwo, które jest wprowadzane do cylindrów w formie gazowej. To najlepsza opcja dla silnika, która wprost przekłada się na wydłużenie jego żywotności. Dzięki niej zapłon przebiega łagodniej i jest bardziej efektywny, a ochronna warstwa oleju silnikowego nie jest spłukiwana ze ścianek cylindrów. LPG nie powoduje korozji metalowych części silnika, nie tworzy złogów węglowych i osadów metalicznych. Ma właściwości czyszczące silnik, więc może być tak, że po montażu instalacji gazowej, z układu będą usuwane wcześniej nagromadzone zanieczyszczenia.

  • Czy to prawda, że są lepsze i gorsze silniki do zagazowania?

    O udanej konwersji auta na LPG decyduje nie silnik, ale podzespoły LPG, stan techniczny auta oraz wiedza i doświadczenie montażysty. Wszystkie pojazdy z iskrowym zapłonem można przestawić na zasilanie autogazem. Jednak pamiętaj, że mieszanka propanu i butanu wymaga lepszych warunków spalania, niż benzyna. Dlatego dla właściwego montażu jest istotny też m.in. stan układu zapłonowego.

    Może się zdarzyć, że montaż instalacji i jazda na gazie uwidocznią wcześniejsze zaniedbania serwisowe auta. Dlatego warto montaż autogazu powierzyć dobremu, rekomendowanemu warsztatowi. Takiemu, który przed przyjęciem auta do zagazowania, dokładnie sprawdzi jego stan techniczny i dopasuje komponenty LPG do możliwości auta i oczekiwań klienta.

  • Czy instalacja LPG w hybrydzie to dobry pomysł?

    Przypomnijmy, że auto hybrydowe z napędu elektrycznego korzysta jedynie przy niskich prędkościach, np. podczas jazdy miejskiej. Ale przy wyższych prędkościach lub na autostradzie, samochód będzie korzystał praktycznie tylko z napędu spalinowego. To właśnie tutaj powstaje pole do popisu dla instalacji LPG.

    Hybryda w LPG ma duży potencjał i jest naprawdę opłacalnym oraz dobrym rozwiązaniem technologicznym. Przynosi realne korzyści nie tylko użytkownikowi, ale również środowisku. Użytkowanie auta jest tak samo proste, jak przed montażem. Zamontowanie instalacji gazowej powoduje, że hybryda naprawdę zaczyna się opłacać. Koszty tankowania maleją dwukrotnie, a auto staje jeszcze tańsze w użytkowaniu w mieście i o wiele bardziej oszczędne w trasie. Taniej to już tylko skuterem 🙂

  • Czy instalacja LPG do wtrysku bezpośredniego jest bezpieczna?

    Instalacja LPG do wtrysku bezpośredniego jest dziś powszechnie stosowanym rozwiązaniem, a poprawny montaż gwarantuje właściwą pracę silnika. Wszystkie problemy związane z tematem „wtrysk bezpośredni nie nadaje się do LPG”, o których możesz przeczytać w Internecie, wynikają głównie ze źle dobranych komponentów instalacji i nieudolnych prób montażu. Wobec tego, jeśli zależy Ci na jakości i porządnie wykonanej usłudze – zapraszamy do naszych rekomendowanych, doświadczonych warsztatów montażowych.

  • Czy LPG ma nieprzyjemny zapach?

    Gaz LPG jest bezwonny. Nieprzyjemny zapach mają specjalnie dodane do niego związki chemiczne. To celowy zabieg – służy bezpieczeństwu kierowców i pasażerów. Jeśli się zdarzy, że poczujesz gaz w aucie, uznaj to za znak ostrzegawczy. Prawdopodobnie coś dzieje się z instalacją i trzeba jechać do serwisu na sprawdzenie szczelności. Z odpowiednio zamontowanej i serwisowanej instalacji gaz nie ma prawa się ulatniać, więc nigdy nie powinieneś czuć zapachu gazu.

  • Podobno nowe silniki nie tolerują autogazu, czy rzeczywiście tak jest?

    To nieprawda. Ze względu na oszczędności producentów aut i związaną z nimi mniejszą trwałość materiałową nowych silników, instalatorzy muszą bardziej się napracować przy strojeniu i montażu takich samochodów oraz doborze komponentów instalacji LPG. Wszystko zależy od wiedzy montażysty. Przykładowo wiele nowych pojazdów jest wyposażonych w czujnik ciśnienia paliwa, więc przy instalacji gazowej, bez dodatkowej, odpowiedniej elektroniki, będzie zgłaszany błąd ciśnienia paliwa. W takim przypadku trzeba zamontować emulator ciśnienia paliwa, np. Torpedo PFPE, lub sterownik z wbudowanym już modułem takiego emulatora – OPTIMA EXPERT.

  • Czy montaż autogazu w luksusowym aucie to wstyd?

    Luksusowe auto to zazwyczaj duże auto, które sporo pali. Dzięki instalacji gazowej właściciel takiego pojazdu może naprawdę zaoszczędzić. Dlatego nikogo nie dziwią najnowsze modele BMW, Mercedesa, a nawet Maybacha, Porsche i Maserati, zasilane LPG. Trudno oprzeć się pokusie oszczędności, zwłaszcza przy paliwożernych „bestiach na czterech kołach”.

    Niektórzy twierdzą, że zakup drogiego pojazdu zobowiązuje właściciela do kosztownej eksploatacji. Przepłacanie za benzynę nie ma jednak nic wspólnego z wartością samego auta. Wystarczy przejrzeć rynek wtórny i sprawdzić ceny luksusowych samochodów przekonwertowanych na gaz, aby zorientować się, że LPG w żaden sposób nie obniża prestiżu pojazdu. LPG jest paliwem dla ludzi inteligentnych, którzy rozsądnie gospodarują swoimi wydatkami.

  • Mówi się: Oszczędzaj na paliwie, nie na montażu instalacji LPG. Prawda czy fałsz?

    To prawda. Każdy montuje gaz w aucie, aby jeździć taniej. Jednak wybierając instalację nie warto szukać oszczędności na siłę. Na ostateczną cenę montażu mają wpływ różne parametry i dane (m.in. model auta, rodzaj i pojemność silnika). Niektóre z nich mogą decydować o potrzebie zainstalowania dodatkowych elementów takich, jak chociażby emulator ciśnienia paliwa czy mocniejszy reduktor. Może się okazać, że Twoje auto potrzebuje takiego osprzętu. Podniesie on odrobinę koszt instalacji, ale zapewni niezawodną pracę samochodu na autogazie. Pamiętaj, że nawet nieco droższa opcja systemu LPG szybko się zwróci, bo już zaraz będziesz tankować o połowę taniej.

  • Jak rozmieścić strategiczne elementy instalacji, żeby było najwygodniej?

    Rozmieszczenie elementów systemu LPG w aucie ustalasz razem z montażystą. Dobrze, żebyś przemyślał lokalizację takich komponentów, jak centralka/przełącznik gazu (dogodne miejsce na desce rozdzielczej lub jej okolicach, aby mieć ją na oku), zbiornik (możliwości są ograniczone konstrukcją auta – najczęściej zbiornik trafia w miejsce koła zapasowego, w przestrzeń bagażową lub pod zawieszenie) oraz zawór tankowania (zazwyczaj umieszcza się go pod klapką wlewu paliwa).

  • Okresowe przeglądy instalacji – jak, gdzie i kiedy?

    Przeglądy i regulacje instalacji gazowej to jeden z podstawowych warunków właściwego funkcjonowania systemu LPG i utrzymania gwarancji. Harmonogram przeglądów i wymiany poszczególnych podzespołów ustala warsztat, w którym została zamontowana instalacja. Generalnie w serwisie trzeba pojawić się przynajmniej raz w roku lub po przejechaniu ok. 10 tys. km (co nastąpi szybciej).

  • Jak przygotować na zimę auto z instalacją gazową?

    Każde auto, niezależnie od rodzaju jego napędu, trzeba odpowiednio przygotować do sezonu zimowego. Samochody zasilane gazem powinny przejść ogólny przegląd instalacji i jej regulację. Regulacja może być potrzebna ze względu na zmianę zawartości tlenu w powietrzu w niskich temperaturach oraz dlatego, że na zimę zmienia się skład autogazu – zwiększa się udział propanu, a zmniejsza butanu.

  • Jak dbać o filtry w zimie?

    Filtr zatrzymuje zanieczyszczenie powietrza. W miarę użytkowania traci swoją przepustowość, a to niekorzystnie wpływa na proporcje mieszanki paliwowo-powietrznej. W samochodach zasilanych autogazem trzeba szczególnie pilnować czystości i przepustowości filtra powietrza. Instalacja LPG ma poza tym filtry fazy ciekłej i lotnej. Podczas eksploatacji zbierają się w nich nieczystości stałe i ciekłe, które podczas mrozów mogą blokować przepływ gazu, co może utrudniać pracę układu LPG. Regularna wymiana filtrów pozwala na zapobieganie takim sytuacjom. Jeśli filtry są mocno niezanieczyszczone, trzeba je wymienić nawet przed planowanym przeglądem okresowym.

  • Dlaczego muszę sprawdzać układ chłodzenia przed zimą?

    Płyn chłodniczy w autach spalających LPG m.in. ogrzewa reduktor, który powoduje rozprężenie gazu poprzez zmianę stanu jego skupienia (z ciekłego w lotny). Dlatego przed sezonem zimowym trzeba sprawdzić szczelność tego układu. Jeśli układ chłodzenia zapowietrzy się, to nieogrzewany parownik zamarznie pod wpływem rozprężającego się gazu. Jeśli w chłodnicy będzie zbyt mało płynu, reduktor nie zadziała z pełną wydajnością. Dlatego trzeba sprawdzić poziom i jakość płynu. W razie potrzeby uzupełnić go lub wymienić.

  • Czy zimą trzeba tankować benzynę?

    Oczywiście. Nie można zapomnieć o napełnieniu baku benzyną i to nie tylko zimą. Przecież zawsze uruchamiany silnik jest zasilany właśnie tym paliwem. Poza tym, jeśli w baku jest zbyt mało benzyny, to w zbiorniku skrapla się woda, która zamarzając blokuje układ paliwowy. Aby tego uniknąć, trzeba napełniać bak benzyną przynajmniej do ¼ jego pojemności.

  • O czym pamiętać wyjeżdżając za granicę samochodem z LPG?

    Przed wyjazdem za granicę upewnij się, że nie zbliża się termin przeglądu instalacji gazowej. Koniecznie sprawdź, jakie złącza tankowania są obsługiwane na stacjach gazowych w kraju, do którego się wybierasz. Postaraj się zaplanować trasę tak, aby mieć możliwość uzupełniania zbiornika LPG. Dzięki temu potem unikniesz poszukiwania stacji autogazu. W miarę możliwości uzupełnij też wiedzę, jak w danym języku określa się gaz propan-butan do zasilania samochodów.